Studnia artezyjska: czym jest i czym różni się od studni głębinowej
Studnia artezyjska to odwiert do warstwy wodonośnej, w której woda jest pod takim ciśnieniem, że po przebiciu przykrywającej ją warstwy nieprzepuszczalnej wypływa na powierzchnię sama, bez pompy. Częściej spotyka się wody subartezyjskie: woda podnosi się w otworze wyraźnie ponad warstwę wodonośną, ale nie dochodzi do powierzchni terenu i trzeba ją pompować. Obie sytuacje są dobrą wiadomością, bo oznaczają warstwę wodonośną osłoniętą od góry.
Jak powstaje studnia artezyjska
Warunki opisują materiały edukacyjne Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej:
- warstwa przepuszczalna, na przykład piasek, żwir albo spękana skała, leży między dwiema warstwami nieprzepuszczalnymi, na przykład gliną lub iłem,
- warstwy są wygięte w nieckę albo nachylone, a woda zasila warstwę wyżej, tam gdzie wychodzi ona na powierzchnię,
- woda w niższej części warstwy jest pod ciśnieniem wynikającym z różnicy wysokości.
Gdy wiertło przebije górną warstwę nieprzepuszczalną, woda podnosi się w rurze. Poziom, do którego się wznosi, to zwierciadło piezometryczne. Jeśli leży ono ponad terenem, mamy samowypływ i studnię artezyjską.
Woda artezyjska a subartezyjska
| Cecha | Wody artezyjskie | Wody subartezyjskie |
|---|---|---|
| Ciśnienie | Wystarcza do wypływu na powierzchnię | Podnosi wodę w otworze, ale nie do powierzchni |
| Pompa | Niepotrzebna do samego wypływu | Potrzebna |
| Warstwa wodonośna | Przykryta warstwą nieprzepuszczalną | Przykryta warstwą nieprzepuszczalną |
| Spotykane | Rzadziej, w nieckach i obniżeniach terenu | Często w studniach głębinowych |
W Polsce rozległe zbiorniki wód pod ciśnieniem występują między innymi w Niecce Mazowieckiej i Łódzkiej. W wielu studniach głębinowych w Małopolsce i na Śląsku spotyka się zwierciadło napięte: po przebiciu warstwy gliny woda w rurze szybko podnosi się o kilka lub kilkanaście metrów.
Co to oznacza dla właściciela studni
Lepsza ochrona przed zanieczyszczeniami
Warstwa nieprzepuszczalna nad wodą utrudnia przenikanie zanieczyszczeń z powierzchni. To jeden z powodów, dla których woda z głębszych, osłoniętych warstw ma zwykle stabilniejszy skład. Zasadę działania studni głębinowej opisujemy w tekście jak działa studnia głębinowa.
Nie oznacza to, że woda artezyjska jest automatycznie pitna. Może zawierać żelazo, mangan albo inne naturalne składniki. Rozstrzyga badanie wody ze studni, o czym piszemy też w tekście woda ze studni do picia.
Pompa bliżej powierzchni
Przy zwierciadle napiętym lustro wody w studni leży wyżej niż strop warstwy wodonośnej. Pompa może wisieć płycej, co zmniejsza wysokość podnoszenia. Dobór i tak opiera się na lustrze dynamicznym zmierzonym w czasie próbnego pompowania.
Samowypływ trzeba opanować
Studnia z samowypływem wymaga szczelnej głowicy z zaworem, żeby woda nie wypływała bez przerwy, nie podtapiała terenu i nie wypłukiwała gruntu wokół rury. Niekontrolowany wypływ to też marnowanie zasobu, który odnawia się powoli.
Formalności
Status artezyjski nie zmienia zasad. Wykonanie ujęcia do 30 m na potrzeby zwykłego korzystania z wód oraz pobór średniorocznie nieprzekraczający 5 m³ na dobę na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego są zwolnione z pozwolenia i zgłoszenia wodnoprawnego (art. 33 i art. 395 Prawa wodnego). Są to odrębne warunki dotyczące wykonania ujęcia i poboru wody. Głębszy odwiert albo wykorzystanie wody poza zwykłym korzystaniem wymagają sprawdzenia właściwej procedury w Wodach Polskich. Zwolnienie nie znosi wymagań lokalizacyjnych, ochrony ujęć ani przepisów geologicznych.
Czy można zaplanować studnię artezyjską
Nie da się zamówić samowypływu. O tym, czy woda wypłynie, decyduje lokalna budowa geologiczna i wysokość terenu. Wskazówką są mapy hydrogeologiczne i studnie w okolicy, o czym piszemy w tekście jak znaleźć wodę na działce. Typowe głębokości omawiamy w artykule o głębokości studni głębinowej.
Najczęstsze pytania
Co to jest studnia artezyjska?
To odwiert do warstwy wodonośnej z wodą pod ciśnieniem, z którego woda wypływa na powierzchnię sama. Warstwa wodonośna leży między warstwami nieprzepuszczalnymi.
Czym się różni woda artezyjska od subartezyjskiej?
Woda artezyjska ma ciśnienie wystarczające do samowypływu. Woda subartezyjska podnosi się w otworze ponad warstwę wodonośną, ale nie dochodzi do powierzchni, więc trzeba ją pompować.
Czy woda artezyjska jest zdrowsza?
Jest zwykle lepiej osłonięta przed zanieczyszczeniami z powierzchni, ale może zawierać naturalne składniki, na przykład żelazo lub mangan. Przed piciem trzeba ją zbadać.
Czy studnia artezyjska potrzebuje pompy?
Do samego wypływu nie, ale do uzyskania ciśnienia w instalacji domowej zwykle tak. Samowypływ daje wodę na poziomie terenu, a nie pod ciśnieniem kilku barów.
Źródła
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna: wody artezyjskie i subartezyjskie
- Ustawa Prawo wodne, art. 33 i art. 395 (ISAP)
Chcesz wiedzieć, jakich warunków spodziewać się przy wierceniu na Twojej działce? Napisz do nas albo zadzwoń: +48 784 038 407.
